As administracións locais poden desempeñar un papel clave no impulso das comunidades enerxéticas, favorecendo a participación cidadá e unha transición enerxética máis inclusiva e sostible
O Pacto das Alcaldías da Unión Europea publicou, o pasado 30 de setembro, unha análise sobre o papel das administracións públicas na promoción das comunidades enerxéticas, destacando a súa capacidade para contribuír non só á produción e ao consumo compartido de enerxías renovables, senón tamén á redución da pobreza enerxética, á dinamización económica local e ao fortalecemento da participación cidadá.
A publicación recolle os resultados e aprendizaxes do proxecto europeo LIFE-PUBLINK, financiado a través do programa LIFE da Unión Europea, que analiza diferentes modelos de colaboración entre administracións públicas, cidadanía e empresas para facilitar a creación e consolidación de comunidades enerxéticas. A partir de experiencias desenvolvidas en distintos territorios europeos, o proxecto propón un marco de referencia para que as entidades locais poidan identificar as fórmulas de participación máis axeitadas ás súas necesidades, capacidades e recursos.
Catro modelos de participación das administracións locais
Unha das principais achegas da publicación é a identificación de catro modelos de participación municipal, ordenados segundo o grao de implicación das administracións públicas:
- Apoio técnico, económico, xurídico e social. Os concellos poden facilitar a creación e consolidación de comunidades enerxéticas mediante servizos de asesoramento, acompañamento administrativo, apoio financeiro ou iniciativas de información e sensibilización cidadá. Este modelo permite impulsar proxectos comunitarios sen que a administración teña que participar directamente na súa xestión.
- Cesión de espazos e infraestruturas públicas. As entidades locais poden poñer á disposición das comunidades enerxéticas espazos municipais infrautilizados, como cubertas de edificios públicos ou terreos, para o desenvolvemento de instalacións de xeración renovable. Este modelo permite aproveitar recursos municipais e facilitar a posta en marcha de proxectos colectivos.
- Venda ou intercambio de enerxía. Os concellos poden establecer mecanismos para vender ou compartir coa comunidade enerxética a enerxía xerada en instalacións públicas, vinculando a transición enerxética con obxectivos sociais, como facilitar o acceso á enerxía renovable a fogares en situación de vulnerabilidade.
- Participación directa na comunidade enerxética. O maior nivel de implicación prodúcese cando o concello se incorpora como membro ou socio da entidade, participando na súa gobernanza e na toma de decisións xunto coa cidadanía e outros axentes locais. Este modelo favorece novas fórmulas de colaboración público-cívico-privada.
A análise sinala que estes modelos non son excluíntes, senón que poden combinarse ou evolucionar co tempo en función das características e dos recursos dispoñibles en cada municipio.
Experiencias europeas que poden servir de referencia
A publicación presenta diferentes iniciativas que ilustran como as administracións locais están a aplicar estes modelos.
En Madrid, a iniciativa Manza Energía exemplifica o aproveitamento de cubertas públicas para facilitar o desenvolvemento de comunidades enerxéticas. Pola súa banda, en El Prat de Llobregat, o concello impulsou a creación de Energia del Prat como entidade sen ánimo de lucro, transferindo posteriormente parte da súa participación a unha asociación cidadá, nun modelo que combina o liderado público coa implicación directa da poboación.
En Alemaña, o municipio de Groß-Gerau incorporouse á cooperativa enerxética BERMeG para apoiar a planificación local da enerxía térmica, mentres que a iniciativa Efiduero SCEL, promovida mediante a colaboración entre municipios de España e Portugal, constitúe un exemplo de cooperación transfronteiriza a través dunha cooperativa enerxética europea aberta tamén á cidadanía e a outros axentes locais.
Estas experiencias poñen de manifesto que non existe un único modelo de comunidade enerxética e que o papel dos concellos pode adaptarse ás características de cada territorio, desde o acompañamento inicial ata a participación directa na xestión dos proxectos.
Os retos das administracións locais e a necesidade de coordinación
A publicación tamén identifica algúns dos principais obstáculos para o desenvolvemento destas iniciativas, entre os que destacan a falta de financiamento, a complexidade dos procedementos administrativos, a escaseza de recursos técnicos e humanos e as dificultades de coordinación entre os distintos departamentos municipais.
Para superar estas limitacións, o proxecto LIFE-PUBLINK destaca a importancia de promover equipos de traballo interdepartamentais que integren áreas como medio ambiente, enerxía, urbanismo, servizos sociais, asesoramento xurídico e comunicación.
Este enfoque permite abordar as comunidades enerxéticas desde unha perspectiva transversal, conectando os obxectivos de descarbonización con outras prioridades municipais, como a atención aos fogares vulnerables, a planificación urbana ou o desenvolvemento económico local.
Unha oportunidade para os concellos adheridos ao Pacto das Alcaldías
As conclusións desta análise resultan de especial interese para os concellos galegos adheridos ao Pacto das Alcaldías polo Clima e a Enerxía, xa que as comunidades enerxéticas poden contribuír á consecución dos obxectivos de mitigación do cambio climático e transición enerxética recollidos nos seus Plans de Acción para o Clima e a Enerxía Sostible (PACES).
Ademais, no contexto territorial galego, caracterizado pola presenza de numerosos municipios rurais e de pequeno tamaño, estas iniciativas poden abrir oportunidades para promover a cooperación entre administracións, cidadanía e tecido empresarial, facilitar o aproveitamento dos recursos enerxéticos locais e explorar solucións compartidas fronte á pobreza enerxética.
Neste sentido, os modelos e experiencias presentados polo proxecto LIFE-PUBLINK constitúen un recurso de referencia para que as entidades locais poidan avaliar diferentes fórmulas de apoio ás comunidades enerxéticas e identificar posibles actuacións adaptadas á realidade de cada concello, tendo en conta os requisitos técnicos, económicos e normativos aplicables.